Ay yanılsaması testi nedir?
Bu ay yanılsaması testi, ünlü etkiyi okumak yerine kendi üzerinde ölçmeni sağlar. Dolunayın bir manzaranın üzerinden doğuşunu izler, tam yukarı bakar ve tepedeki ayı hatırladığın büyüklüğe ayarlarsın. Ne kadar saptığını yüzde olarak ve ufuktaki ayın neden öyle göründüğünü sayfa ancak üçüncü aydan sonra söyler. Araştırmacılar bu yanılsamayı, Kaufman ve Rock’ın 1962’de gerçek gökyüzüne ay yansıttığı deneylerden beri bu yöntemle ölçüyor.
Test, kendi ay yanılsamanı Kaufman ve Rock’ın kullandığı yöntemle, hafızadan büyüklük eşleştirerek ölçer. Dolunay denizin, bir ovanın ve bir şehir silüetinin üzerinden doğar; onu üç saniye izlersin, görüş tam yukarı döner ve tepedeki ayın büyüklüğünü hatırladığınla eşleşene kadar değiştirirsin. Her turun sonucu, ayının genişliğinin gerçek ayın genişliğine bölünmesidir; puanın da üç turun yüzde olarak ortalamasıdır.
Ekranda ay yanılsaması için yayımlanmış bir ortalama yok, bu yüzden sonuç sıralanmaz; sonuç sayfası onu, çalışmaların gerçek gökyüzü altında ölçtükleriyle yan yana koyar. Hafızadan eşleştirme, iki şeyi yan yana karşılaştırmaktan daha gürültülüdür; bu yüzden sayın her denemede birkaç puan oynar. Bu bir ekran yanılsamasıdır, göz muayenesi değildir.
Test neyi ölçer
Tek bir sayı: ufkun, gördüğün ayın büyüklüğünü ne kadar değiştirdiği, yüzde olarak.
Görev
- Üç ay doğuşu: deniz kıyısında, bir ovada ve bir şehrin üzerinde
- Ufuktaki ayı üç saniye izle, sonra tepedeki ayı aynı büyüklüğe getir: aydan dışarı doğru sürükle, iki parmakla büyüt, kaydır ya da ayar çubuğunu kullan
- Kaufman ve Rock’ın yansıtılmış ay deneylerindeki gibi hafızadan büyüklük eşleştirme
- Tepedeki ay önce küçük, sonra büyük, sonra yine küçük başlar; böylece başlangıç noktası bütün cevapları aynı yöne itemez
Sonucun
- Yüzde olarak ay yanılsaman: üç büyüklük oranının ortalaması; oran oldukları için logaritmayla alınır
- Her ayın sonucu, en çok hangi manzaranın etkilediği ve üç ayarının ne kadar tutarlı olduğu
- Gerçek gökyüzü altında ve açık havada yapılan çalışmalardan referans noktaları; bitirdiğinde sayının yanına konur
- Neden olduğu ve bir sonraki dolunay doğuşunda bunu kendin kontrol etmenin üç yolu
- Paylaşım kartı ve meydan okuma bağlantısı; bağlantı, sonucunu # işaretinden sonraki kısımda taşır
Başlamadan önce
- Yaklaşık iki dakika
- Telefonda da bilgisayarda da çalışır; ses isteğe bağlı
- Ücretsiz, hesap yok; tarayıcında 3D (WebGL) açık olmalı
Ay yanılsaması hakkında sık sorulan sorular
Bu test ücretsiz mi? Sonucumu görmek için kaydolmam gerekiyor mu?
Evet, ücretsiz ve kayıt yok: hesap, e-posta ya da ödeme gerekmez. Bitirdiğin anda sonucun bu sayfada görünür; hemen paylaşabilir ya da yeniden oynayabilirsin.
Ay doğarken neden bu kadar büyük görünür?
Sonuç sayfası bunu üçüncü ayından sonra, açıklamanın dayandığı çalışmalarla birlikte anlatır. Nedeni önceden bilmek tepedeki ayı nasıl ayarladığını değiştirirdi; bu yüzden sayfa, üçünü de belirleyene kadar bekler. Açıklama, Kaufman ve Rock’ın 1962’deki yansıtılmış ay deneylerine ve beş gözlemcinin iki ayı derinlikte konumlandırdığı Kaufman ve Kaufman’ın 2000 tarihli PNAS çalışmasına dayanır.
Ay ufukta gerçekten daha mı büyük?
Üç ayı da ayarladıktan sonra sonuç sayfası bunu NASA’nın Ay’ın uzaklığı ve çapı ile Dünya’nın yarıçapına ilişkin değerleriyle yanıtlar. Ayrıca bir sonraki dolunay doğuşunda kendin kontrol etmen için üç yol verir; sayfanın sözüne güvenmek zorunda kalmazsın. O zamana kadar test sana yalnızca iki ayın sana nasıl göründüğünü sorar.
Ay yanılsaması ne kadar büyük?
Üçüncü aydan sonra sonuç sayfası senin sayını yayımlanmış değerlerin yanına koyar: Kaufman ve Rock’ın 1962’deki yansıtılmış ay deneyleri, Ross ve Plug’ın 2002’de bu yanılsama üzerine yazdığı kitap ve Kaufman ve Kaufman’ın 2000 tarihli çalışması. Bu değerler gerçek gökyüzünden gelir; yani sıralama değil referans noktasıdırlar ve ayarlarını yönlendirmesinler diye sayfa onları sen bitirene kadar saklar.
Ay yanılsaması testi sonucumu nasıl ölçüyor?
Üç ayın her biri için test, tepedeki aya verdiğin genişliği gerçek ayın genişliğine böler; 1,10 ayının gerçeğinden %10 daha geniş, 0,90 ise %10 daha dar olduğu anlamına gelir. Üç oran logaritmayla ortalanır ve ±%5 içindeki her şey eşleşme sayılır; bu, insanların iki büyüklüğü ancak ayırt edebildiği inceliğe yakındır.
Ay yanılsaması testinde neden sıralama yok?
Ekranda ay yanılsaması için kimse bir ortalama yayımlamadı, bu yüzden seni karşılaştıracak bir nüfus yok. Sonuç sayfasındaki çalışmalar gerçek gökyüzü altında, gerçek manzaralarla yapıldı; bu, bir telefon ya da monitörden farklı bir durumdur. Hafızadan eşleştirme de her denemeye birkaç puanlık gürültü ekler; yani sayın sana ait, bu ekranda, bugün.
Ay yanılsaması testi için neye ihtiyacım var?
Ay yanılsaması testi yaklaşık iki dakika sürer ve tarayıcısında 3D (WebGL) açık bir telefon ya da bilgisayar gerektirir. Ses isteğe bağlıdır; hesap da kurulacak bir şey de yoktur. Her ay, görüş yukarı dönmeden önce ufukta üç saniye kalır, o yüzden oradayken iyice bak: tepedeki ayı hafızandan ayarlayacaksın.
Sayılar nereden geliyor
Ekranda ay yanılsaması için nüfus verisi yok, bu yüzden sonuçlar asla sıralanmaz; çalışmalar yalnızca referans noktasıdır. Yansıtılmış ay aralığı ve açık hava değeri ikinci el özetlerden alınmıştır ve hâlâ orijinallerle karşılaştırılması gerekir. Sonuç sayfasındaki büyüklük ve uzaklık değerleri NASA’nın uzaklık ve çap verilerinden hesaplanır. Site kendi oyuncularının verilerini yayımlamaz.
- Kaufman & Rock (1962), Science — The moon illusion, I (aralık King & Gruber, 1962, Science’tan aktarılmıştır; orijinal tablolar henüz kontrol edilmedi)
- Kaufman & Kaufman (2000), PNAS — Explaining the moon illusion
- Ross & Plug (2002), The Mystery of the Moon Illusion, Oxford University Press — İngilizce Vikipedi’deki “Moon illusion” maddesinin özetine göre (kitap henüz kontrol edilmedi)
- NASA Moon Fact Sheet — ortalama uzaklık 384.400 km, çap 3474,8 km